ପ୍ରକୃତି ମା’ ଭେଟି ଦେଇଥିବା ଏକ ସୁନ୍ଦର ଉପହାର ପରିବେଶ, ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଜରୁରି ଉପାଦାନ ପରିବେଶରୁ ମିଳେ

ପ୍ରକୃତି ମା’ ଭେଟି ଦେଇଥିବା ଏକ ସୁନ୍ଦର ଉପହାର  ହେଉଛି ପରିବେଶ । ଯାହା ଜଳ, ବାୟୁ, ଆକାଶ,  ଭୂମି, ଜୀବଜନ୍ତୁ, ଗଛ, ଲତାକୁ ନେଇ ଗଢ଼ା । ମଣିଷ  ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଯେଉଁସବୁ ଜରୁରି ଉପାଦାନର ଆବଶ୍ୟତା  ରହିଛି ସେସବୁ ପରିବେଶରୁ ହିଁ ମିଳେ । ପରିବେଶର ଯତ୍ନନେବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିର ପ୍ରାଥମିକ କାର୍ଯ୍ୟ ହେବା  ଆବଶ୍ୟକ । କିନ୍ତୁ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ହାସଲ କରିବା  ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରଖି ପରିବେଶକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ପଛଘୁଞ୍ଚା  ଦେଉନାହିଁ । ଯାହାର ଫଳସ୍ୱରୂପ ମଣିଷ ସମେତ  ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବଜଗତକୁ ଏହାର କୁପରିଣତି ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ୁଛି। ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦେଶ, ବିଦେଶରୁ  ବହୁ ସଙ୍ଗଠନ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ଏକଜୁଟ ହୋଇ  କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ପରିବେଶର ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ  ହୃଦ୍‌ବୋଧ କରି ବହୁବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଓଡ଼ିଶାର କିଛି  ଜନଜାତି ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷ ଲୋକଙ୍କୁ ସଚେତନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ଦିଗରେ  ସେମାନଙ୍କ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ  ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ସାଜିଛି ।

ପରିବେଶର ଦରଦୀ ବନ୍ଧୁ କମଳା ପୂଜାରୀ

ନିଜର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ପାଇଁ  ଉଭୟ ଜାତୀୟ ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ  ବହୁ ସମ୍ମାନ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି । ଖାଦ୍ୟ  ସୁରକ୍ଷା, ସ୍ୱଦେଶୀ କୃଷି ପ୍ରଣାଳୀର ପ୍ରଚାର  ପ୍ରସାର କରୁଥିବା ପରୋଜା ଜନଜାତିର କମଳା ପୂଜାରୀ  ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ପରିଚିତ । ଜୈବିକ କୃଷି ସାହାଯ୍ୟରେ  ପରିବେଶ କିପରି ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବ ସେ ନେଇ  କମଳା ଅବିରତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ପିଲାଟି ଦିନରୁ  ମନରେ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତି ଭଲପାଇବା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା ।  ରାଜସ୍ଥାନ ଜୟପୁର ସ୍ଥିତ ଏମ୍‌.ଏସ୍‌. ସ୍ୱାମୀନାଥନ  ରିସର୍ଚ୍ଚ ଫାଉଣ୍ଡେସନରେ କିଛି ବର୍ଷ କାମ କରିବା  ପରେ ବିଶୋଷଣ କୃଷି, ଜୈବିକ ଚାଷ ସାଙ୍ଗକୁ ପ୍ରକୃତି  ଏବଂ ଜୀବଜଗତ ଉପରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ବିଷୟରେ  ସେ ବିସ୍ତୃତ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ କରିଥିଲେ । ଯାହା,  ପରେ କମଳା ନିଜ ଜୀବନକୁ ପ୍ରକୃତି ନାଁରେ ଉତ୍ସର୍ଗ  କରିଥିଲେ । ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ଦିଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି  କମଳା ଅନେକଙ୍କ ପ୍ରେରଣା ପାଲଟିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ମତରେ  ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷାକୁ ନେଇ ଯତ୍ନବାନ  ହେବା ଆବଶ୍ୟକ । କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟରେ ସାର ଓ ରାସାୟନିକ  ପଦାର୍ଥ ବର୍ଜନ କରି ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାୟରେ ଚାଷ  କରିବାକୁ ସେ ସବୁବେଳେ ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ  କରୁଥିଲେ ।

ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥ  କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରୁ କମଳାଙ୍କୁ ୨୦୧୯ରେ ‘ପଦ୍ମଶ୍ରୀ’  ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହାଛଡ଼ା  ୨୦୦୨ରେ ତାଙ୍କୁ ଜାତିସଂଘ ତରଫରୁ ‘ଇକ୍ୱେଟର ଅଫ୍‌  ଇନିସିଏଟିଭ’ ପୁରସ୍କାର ମିଳିଥିଲା । କମଳା ଥିଲେ  ପ୍ରଥମ ଆଦିବାସୀ ମହିଳା, ଯିଏ ଓଡ଼ିଶା ଷ୍ଟେଟ୍‌ ପ୍ଲାନିଂ  ବୋର୍ଡର ସଦସ୍ୟତା ହାସଲ କରିଥିଲେ । ସେ ସମୟରେ  କମଳା ଏକାଧିକ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ଡେଭଲପମେଣ୍ଟ ପଲିସି  ତିଆରି କରିଥିଲେ । ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ଖାଦ୍ୟର  ଆବଶ୍ୟକତା ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଆମ ପର ପିଢ଼ିଙ୍କ  ଆବଶ୍ୟତା ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ  ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ପରିବେଶକୁ ନେଇ ସଚେତନ ହେବା  ଜରୁରି ବୋଲି କମଳା କୁହନ୍ତି । ସ୍ୱଦେଶୀ କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟ  ଏବଂ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦିନରାତି କାର୍ଯ୍ୟ  କରୁଥିବା କମଳାଙ୍କ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା,  ରାଜ୍ୟରେ ପାରମ୍ପରିକ କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟ ପୁଣିଥରେ ଆରମ୍ଭ  ହେଉ ଏବଂ ଏହାକୁ ବହୁଳ ସଂଖ୍ୟାରେ ଲୋକେ  ଆପଣାନ୍ତୁ । ପ୍ରକୃତି ପାଇଁ ଆଦର କମଳାଙ୍କ ମନରେ  ପିଲାଟି ଦିନରୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା ।

ଓଡ଼ିଶାର  ପାରମ୍ପରିକ କୃଷି ବିଲୋପ ହେବା ସେ ନିଜ ଆଖିରେ  ଦେଖିଛନ୍ତି । ଏହାପରେ ସେ ପାରମ୍ପରିକ କୃଷିର ପ୍ରସାର  ପାଇଁ ଅଣ୍ଟା ଭିଡ଼ିଲେ । ବିନା ସାର ଓ ରାସାୟନିକ  ପଦାର୍ଥରେ ଉତ୍ପାଦିତ ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟର ଉପାଦେୟତା  ବିଷୟରେ ନିଜ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକଙ୍କୁ ବୁଝାଇବା  ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଆମ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଅବଲମ୍ବନ  କରିଥିବା କୃଷି ପ୍ରଣାଳୀ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପାଦିତ ଖାଦ୍ୟ, ଶସ୍ୟର  ପୋଷକ ଆମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଜରୁରି ହୋଇଥିବାବେଳେ  ପରିବେଶ ଉପରେ ଏହାର କୌଣସି କୁପ୍ରଭାବ ନାହିଁ ।  ଅନ୍ୟପଟେ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଭଳି ବଡ଼ ସମସ୍ୟାର  ଏକ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ରାସାୟନିକ ସାରର ବ୍ୟବହାର ।  କମଳା ଶତାଧିକ କିସମର ସ୍ୱଦେଶୀ ଧାନ ବିହନ ଏବଂ  ବିଲୁପ୍ତ ହେବାକୁ ବସିଥିବା ହଳଦୀ, ରାଶି, କଳାଜିରା,  ଫୁଲ ମଞ୍ଜି ସଂରକ୍ଷଣ କରିଛନ୍ତି । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ତାଙ୍କ  ଜୀବନକାଳର ବଡ଼ ଉପଲବ୍ଧି ହେଉଛି କମ୍ୟୁନିଟି ସିଡ୍‌  ବ୍ୟାଙ୍କ ।

ଜୈବବିବିଧତା ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରଚାର କରିବା  ସମୟରେ ସେ ସିଡ୍‌ ବ୍ୟାଙ୍କ ଗଠନ କରିଥିଲେ,  ଯେଉଁଠାରେ ବିରଳ ପ୍ରଜାତି ତଥା ଉଚ୍ଚମାନର ବିହନ  କୃଷକମାନେ ସଂରକ୍ଷଣ କରି ରଖିବା ସହ କୃଷିରେ  ବ୍ୟବହାର ମଧ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ଅର୍ଗାନିକ୍‌ ବା ଜୈବିକ ଚାଷ  ବାବଦରେ ସେ କୃଷକମାନଙ୍କ ଆଗ୍ରହ ବଢ଼ାଉଥିଲେ ।  କ୍ଷେତ୍ର ପରିଦର୍ଶନ ଜରିଆରେ ଫସଲଚକ୍ର, ପ୍ରାକୃତିକ  ଉପାୟରେ କୀଟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏବଂ ଜୈବିକ ଖତ ପ୍ରସ୍ତୁତି  ଓ ଉପକାରିତା ସମ୍ପର୍କରେ ବିସ୍ତୃତ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ  କରିଥିଲେ । ଅର୍ଗାନିକ୍‌ ଫାର୍ମିଂ ଜରିଆରେ ଉତ୍ତମ  ପରିବେଶ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱଚ୍ଛଳତା ଅଣାଯାଇପାରିବ  ବୋଲି ପାରମ୍ପରିକ କୃଷିକୁ ଆପଣାଇବା ଲାଗି  କମଳା ଚାଷୀଙ୍କୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରୁଥିଲେ । ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣକୁ ମଧ୍ୟ କମଳା ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଥିଲେ ।  ସାରା ବିଶ୍ୱର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷାରେ ନିଜ  ଜୀବନକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିବା କମଳା ଏବେ ଅନେକଙ୍କ  ପାଇଁ ପ୍ରେରଣାର ଉତ୍ସ ପାଲଟିଛନ୍ତି ।

‘ମିଲେଟ୍‌ ରାଣୀ’ ରାଇମତି ଘିଉରିଆ

କମଳାଙ୍କ ଭଳି ଆଉ ଜଣେ ଆଦିବାସୀ ମହିଳା  ହେଲେ “ରାଇମତି ଘିଉରିଆ’ । ଯିଏ “ଦ ମିଲେଟ୍‌ ରାଣୀ’  ଭାବେ ବେଶ୍‌ ପରିଚିତ । କୋରାପୁଟ ଜିଲା ନୂଆଗୁଡ଼ାର  ଭୂମିଆ ଆଦିବାସୀ ପରିବାରରେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ । ଶିକ୍ଷାଗତ  ଯୋଗ୍ୟତା ବେଶୀ ନଥାଇ ମଧ୍ୟ ନିଜର ଜନମଙ୍ଗଳକାରୀ  କାର୍ଯ୍ୟବଳରେ ସେ ବେଶ୍‌ ପରିଚିତି ହାସଲ କରିଛନ୍ତି ।  ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ କୃଷିକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦିଆଯିବା  ଦିଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାଇମତି ଜୟପୁରର ଏମ୍‌. ଏସ୍‌. ସ୍ୱାମୀନାଥନ ରିସର୍ଚ୍ଚ ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍‌ ସହ ମିଶି  କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ଏ ନେଇ ଅନେକ କ୍ୟାମ୍ପେନ୍‌ ମଧ୍ୟ  ତାଙ୍କୁ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଛି । ଅର୍ଗାନିକ ଫାର୍ମିଂ କ୍ଷେତ୍ରରେ  ସେ ପାଖାପାଖି ୨୫୦୦ କୃଷକଙ୍କୁ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦେଇଛନ୍ତି । 

ପ୍ରକୃତିର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣା ସାଙ୍ଗକୁ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କୃଷି  ପଦ୍ଧତି ପାଇଁ କୃଷକଙ୍କ ଭିତରେ ଆଗ୍ରହ ସୃଷ୍ଟି କରିବା  ଲାଗି ଜି-୨୦ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଛି । ନିଜ  ଜୀବନକାଳରେ ରାଇମତି ୭୨ ପ୍ରକାରର ଧାନ ବିହନ  ଏବଂ ୩୦ ବିରଳ ପ୍ରଜାତିର ବାଜରା କିସମ ସଂଗ୍ରହ  କରିଛନ୍ତି । ଯେଉଁଥିପାଇଁ ରାଇମତି ସାରା ଦେଶର  ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିଛନ୍ତି । ଆଧୁନିକ କୃଷି ପଦ୍ଧତିକୁ  ଆପଣାଇ କୃଷକ ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ ଲାଭବାନ ହେବାକୁ  ମନ ବଳାଉଥିବାବେଳେ ରାଇମତି ବାଜରା ଉତ୍ପାଦନ  ପାଇଁ କୃଷକଙ୍କୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଉଥିଲେ । ଏଥିପାଇଁ ସେ  କୃଷକଙ୍କ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନିମିତ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସାଙ୍ଗକୁ କାର୍ଯ୍ୟଶାଳା,  କ୍ଷେତ୍ର ପରିଦର୍ଶନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । କେବଳ  ସ୍ଥାନୀୟ କୃଷକ ନୁହଁନ୍ତି, ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକେ  ମଧ୍ୟ ଏହାପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲେ । ରାଇମତି ଏକକାଳୀନ  ଚାଷ, ପୋଷଣ ଏବଂ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କୃଷିକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇ  କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ³ ଯାହାପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ କୃଷି  ଏବଂ ପରିବେଶ ସଙ୍ଗଠନ ସମ୍ମାନିତ କରିଛନ୍ତି । ନିଜ  କାର୍ଯ୍ୟବଳରେ ରାଇମତି ଏବେ ଅନେକ କୃଷକ ଏବଂ  ପରିବେଶବିତ୍‌ଙ୍କ ମନୋବଳ ବଢ଼ାଇଛନ୍ତି ।

ଦଇତାରି ନାୟକ (କେନାଲ୍‌ ମ୍ୟାନ୍‌)

ସେହିପରି ଆଉ ଜଣେ ବେଶ୍‌ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ଆଦିବାସୀ  ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷ ହେଲେ, ଦଇତାରି ନାୟକ । ଜଳସେତନ  କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଇତାରି ଇତିହାସ ରହିଛନ୍ତି, ଯାହାପାଇଁ ସେ  ‘ଦ କେନାଲ୍‌ ମ୍ୟାନ୍‌’ ଭାବେ ପରିଚିତ । ନିଜ ଜମିରେ  ଜଳସେଚନଜନିତ ସମସ୍ୟାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ  ସେ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ସମାଧାନ ଚିନ୍ତା କଲେ । ଦଇତାରି  ଏକାକୀ ଗୋନାସିକା ପାହାଡ଼ରୁ ୩କି.ମି.ର ଏକ  କେନାଲ ଖୋଳିଲେ, ତାହା ପୁଣି କେବଳ କୋଡ଼ି ଓ  ଶାବଳ ସାହାଯ୍ୟରେ । କେନାଲ କାମ ସରିବାକୁ ପ୍ରାୟ  ୪ବର୍ଷ ଲାଗିଗଲା । ଏ କେନାଲ ଯୋଗୁଁ ବୈତରଣୀ  ଗାଁର ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ୧୦୦ ଏକର ଶୁଷ୍କ ଭୂମି  ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ଜଳଯୋଗାଣରେ ଏକ ବିଶ୍ୱସନୀୟ  ଉତ୍ସ ପାଲଟିଛି । ଦଇତାରିଙ୍କ ଉଦ୍ୟମ ଯୋଗୁଁ ସ୍ଥାନୀୟ  ଅଞ୍ଚଳରେ ଜଳସଙ୍କଟ ଉଭେଇ ଯାଇଛି ।